Telefon od „wnuczka”? Ten jeden krok może Cię uchronić

Telefon z dramatyczną prośbą o pomoc, silne emocje i presja czasu – tak najczęściej działają oszuści stosujący metodę „na wnuczka” lub „na policjanta”. Seniorzy wciąż są jedną z głównych grup, na które celują przestępcy. Jak rozpoznać manipulację i nie dać się oszukać? Na te zagrożenia zwraca uwagę kampania „Bezpieczny Senior. Stop manipulacji – nie daj się oszukać!” prowadzona przez Stowarzyszenie MANKO – Głos Seniora oraz portal www.niedajmysieoszukac.pl, który ostrzega przed najnowszymi metodami cyberoszustów.

Na czym polega manipulacja?

Wielu seniorów uważa, że cyberoszustwa wymagają specjalistycznej wiedzy technicznej. W

rzeczywistości najczęściej wykorzystywana jest psychologia oraz naturalna ufność osób starszych, które przez lata przyzwyczajone były do zaufania rozmówcom i instytucjom. Oszuści prowadzą rozmowę w taki sposób, aby wywołać presję czasu lub przekonać, że sprawę trzeba załatwić natychmiast, bez chwili na zastanowienie. 

Coraz częściej do manipulacji wykorzystywane są także wiadomości SMS oraz komunikatory internetowe. Przestępcy informują o rzekomej zmianie numeru telefonu, problemach z kontem bankowym albo konieczności pilnego potwierdzenia danych. Tego typu komunikaty mają jeden cel – skłonić odbiorcę do szybkiego działania i zrezygnowania z weryfikacji informacji. Właśnie dlatego tak ważne jest, aby w takiej sytuacji nie działać odruchowo, lecz zatrzymać się i sprawdzić, czy rozmówca mówi prawdę.

Czerwona lampka powinna zapalić się, gdy:

• rozmówca wywiera presję czasu i twierdzi, że sprawa jest pilna i nie może czekać,
• czujesz silne emocje, strach, panikę lub niepewność,
•  rozmówca podaje się za wnuczka, członka rodziny, ale unika szczegółowych pytań (nie zna hasła), 
• pojawia się prośba o podanie kodu BLIK, numeru karty, hasła lub innych poufnych danych, 
• proszeni jesteśmy o kliknięcie w link, otwarcie załącznika lub wykonanie jakiejkolwiek czynności innej niż zwyczajna rozmowa.

Jeśli choć jedna z tych sytuacji się pojawiła, rozłącz się, zakończ rozmowę i zadzwoń samodzielnie do bliskiej osoby. Powyższą listę warto wydrukować i powiesić w widocznym miejscu.

Jak zachować bezpieczeństwo i nie dać się oszukać?

Zachowanie bezpieczeństwa wydaje się łatwe, ale w praktyce takie nie jest. Przestępcy działają na emocje i robią to bardzo skutecznie. To specjaliści w swojej dziedzinie, którzy potrafią wzbudzić strach, pośpiech i poczucie odpowiedzialności. Dlatego w sytuacji stresowej nawet osoba ostrożna może popełnić błąd.

Jednym z najprostszych i najskuteczniejszych sposobów ochrony jest wcześniejsze ustalenie z rodziną hasła bezpieczeństwa. Powinno to być jedno, proste słowo znane tylko bliskim, ale nigdzie niezapisane. Może to być na przykład „ogórek” albo „marchewka”. Ważne, aby nie były to daty, imiona ani nazwy zwierząt, które łatwo odgadnąć lub znaleźć w Internecie.

Jeśli zadzwoni osoba podająca się za wnuczka i poprosi o pilną pomoc, wystarczy poprosić ją o podanie ustalonego hasła. Brak odpowiedzi lub próba zmiany tematu to wyraźny sygnał, że mamy do czynienia z oszustwem. 

W przypadku metod „na policjanta”, „na pracownika banku” czy „na urzędnika” sytuacja wygląda nieco inaczej. Tu kluczowe jest zachowanie spokoju i trzymanie się prostych zasad. Jeśli choć jeden punkt z listy ostrzegawczej się zgadza, najlepiej zakończyć rozmowę. 

Presja czasu to podstawowe narzędzie przestępców. W rzeczywistych kontaktach z urzędem, bankiem czy policją nic nie dzieje się „na już” ani „natychmiast”. Zawsze obowiązują procedury, a sprawy da się sprawdzić i potwierdzić. Rozłączenie się i samodzielny kontakt z bliską osobą (musi podać hasło) to najprostszy krok, który bardzo często pozwala uniknąć poważnych konsekwencji.

Wspólna odpowiedzialność 

Ten artykuł kierowany jest nie tylko do Ciebie, Seniorze. Warto, aby trafił również do Twoich dzieci, wnuków albo bliskich Ci osób. To właśnie oni mogą pomóc w sprawdzaniu podejrzanych wiadomości, wyjaśnianiu zasad bezpieczeństwa oraz reagowaniu w sytuacjach budzących wątpliwości. 

Cyberbezpieczeństwo seniorów w dużej mierze zależy od rodzinnego wsparcia i codziennej rozmowy. Im więcej uwagi poświęcamy bezpieczeństwu w sieci, tym trudniej oszustom znaleźć kolejne ofiary. 

Wiedza, spokój i współpraca międzypokoleniowa są dziś najskuteczniejszą formą ochrony.

Autorem artykułu jest Marcin Janik, magister bezpieczeństwa wewnętrznego, absolwent Państwowej Akademii Nauk Stosowanych w Nysie. Obecnie pracuje w Starostwie Powiatowym w Prudniku. Powiat Prudnicki należy do programu „Gmina Przyjazna Seniorom”, realizowanego przez Stowarzyszenie MANKO – Głos Seniora.

Stop manipulacji – nie daj się oszukać.